kerkhof | Tom en Machteld

Roermond was mij voorheen enkel bekend als winkelstad. Onder het mom ‘leer je eigen streek kennen’ trokken mama en ik naar ernaartoe om wat dieper te graven in de Roermondse bezienswaardigheden.

Eerst bezochten we de Kapel in ’t Zand, een bedevaartsoord en klooster. In de Kapel staat het beeldje van Onze Lieve Vrouwe in ’t Zand. De legende vertelt dat het Mariabeeldje in de 15e eeuw door een Poolse herder in een put gevonden werd, buiten de stad in gen Saende. De herder zou een jonge Poolse edelman geweest zijn, Wendelinus geheten, die zijn vaderland had verlaten om God in stille afzondering en onbekend te kunnen dienen. Na vele omzwervingen vond hij werk als schaapherder bij de pachter van Muggenbroekerhof. Dagelijks trok hij met zijn kudde naar een geliefkoosde plaats: een dorre, met hei begroeide zandheuvel, waarop zich een waterput bevond. Toen hij weer eens zijn kudde schapen wilde laten drinken en daartoe een emmer water uit de put omhoog haalde, zag hij in die emmer een Mariabeeldje liggen. Hij bevestigde het in een nisje aan een boom bij de put. Het beeldje ondervond zo’n grote verering vanuit de stad dat de pastoor van Roermond besloot het naar de ´Moderkirck´ in de stad over te brengen. De volgende dag echter was het beeldje weer terug aan de boom bij de waterput ten teken dat O.L. Vrouw dáár, ´in gen Saende´ vereerd wenste te worden.

De wanden van de kapel zijn betegeld met ruim 7000 devotietekens.

Een korte wandeling bracht ons naar het Oude Kerkhof (begraafplaats nabij de Kapel in ’t Zand). In 1785 werd het bij keizerlijk edict verboden om mensen binnen kerkgebouwen of zelfs binnen de stadsmuren te begraven. Op een plek waar zich reeds een oude joodse begraafplaats bevond, vond men de ideale plaats om aan wet en regelgeving te voldoen.

De begraafplaats bestaat uit vijf delen:

1. Het katholieke deel

2. Het Nederlands-hervormde deel

3. Het oude joodse deel

4. Het nieuwe joodse deel

5. Het verloren Kerkhof

Bescheiden graven van de zusters van de Ursulinen

Enkele markante graven op het Oude Kerkhof:

Het graf met de handjes

Dit grafmonument is wereldberoemd. Het verhaal gaat als volgt: De protestante Kolonel der Cavalerie, J.W.C. van Gorkum huwde met de katholieke jonkvrouwe J.C.P.H. van Aefferden. Dit ‘gemengde’ huwelijk moet in die tijd (negentiende eeuw) het nodige gedonder hebben gegeven. Toen de kolonel overleed, op 29 augustus 1880, wilde zijn vrouw naast haar man worden begraven, maar het verschil in gezindte stond dit niet toe. Er werd een plan bedacht: de kolonel werd op het protestante deel begraven, tegen de scheidingsmuur met het katholieke deel. Toen ook de jonkvrouwe stierf, op 29 november 1888, werd zij niet begraven in het nabij gelegen familiegraf van de Van Aefferden, maar tegenover het graf van haar man, op het katholieke deel. De grafmonumenten rijzen boven de scheidingsmuur uit en uit de monumenten steken een mannenhand en een vrouwenhand die elkaar tot in de eeuwigheid zullen vasthouden.

De zouaaf

Een zouaaf was een dienaar in het leger van de paus en valt te vergelijken met een lid van de Zwitserse garde. Als zouaaf was men, na te hebben afgezwaaid, statenloos en kreeg men geen uitkering van de staat waardoor dit soort graven behoorlijk zeldzaam zijn. Hoogstwaarschijnlijk beschikte mevrouw over voldoende middelen om dit graf te bekostigen waarvoor beiden (al dan niet apart van elkaar) hebben geposeerd. De Roermondse zouaaf is Joh. Jac. Küpper (14-02-1848 – 04-05-1916), die samen met zijn (latere) vrouw Cath. Joh. Kirchner (29-04-1854 – 03-04-1931) is begraven op het katholieke deel. De zouaaf wijst met zijn hand richting Rome, terwijl zijn vrouw geknield en met gesloten ogen biddend aan zijn rechterzijde zit met in haar linkerhand hand een rozenkrans.

Militaire graven

Op het katholieke deel bevinden zich ook een aantal oorlogsgraven van gesneuvelde militairen. Opmerkelijk is de aanwezigheid van een joods graf. Flying Officer K. Holme (navigator of the Royal Air Force), overleden op 31-08-1943 op 31-jarige leeftijd, rust hier naast zijn christelijke kameraden. Op militaire begraafplaatsen wordt geen onderscheid gemaakt in persoonlijke levensovertuiging, vandaar dat hier acht militairen van verschillende gezindte samen zijn begraven.

Na het bezoek aan het kerkhof trokken we de binnenstad in. Onze wandeling in de binnenstad lees je binnenkort in Deel 2!

Nu Tom voor een maand in Wageningen zit, kon Machteld de verleiding niet weerstaan om hem te gaan opzoeken.

Na een nacht in Arnhem, bezochten we het Airborne Museum ‘Hartenstein’ in Oosterbeek. Het museum is gehuisvest in de imposante 19e eeuwse Villa Hartenstein. Tijdens de Slag om Arnhem in de Tweede Wereldoorlog was dit het hoofdkwartier van de Britten.

De Slag om Arnhem was de veldslag die van 17 tot 25 september 1944 in en rond Arnhem plaatsvond, als onderdeel van Operatie Market Garden. In augustus en begin september 1944 hadden de Geallieerden het noorden van Frankrijk en België bevrijd. In Nederland was grote paniek uitgebroken. De Siegfriedlinie en de Rijn beloofden echter serieuze obstakels te zijn. Veldmaarschalk Montgomery stelde daarop Operatie Market Garden voor, met als doel om de Duitse linies heen te trekken en Duitsland binnen te vallen via Arnhem. Parachutisten moesten enkele bruggen veroveren (operatie Market) en bezet houden tot de tanks er waren (operatie Garden). Niet iedereen was ervan overtuigd dat het mogelijk was de Grote rivieren eenvoudig over te steken (“een brug te ver gaan”), maar het plan werd toch uitgevoerd.

In het museum bekeken we eerst een film om ons verdere bezoek te kaderen. We waren er samen met enkele bussen oudere buitenlandse toeristen.

Een grote collectie authentieke wapens, documenten, films en foto’s worden tentoongesteld in het museum. In een ondergrondse ruimte heeft men de Airborne experience gemaakt, een met prijzen bekroonde attractie waarbij de bezoeker de slag zelf beleeft als een soldaat. Erg aangrijpend!

Na het museumbezoek reden we verder naar het Arnhem Oosterbeek War Cemetary. Een kerkhofbezoek paste wel bij de druilerige dag..

Op dit kerkhof liggen 1754 soldaten, piloten en mariniers begraven die in de periode september 1944 tot april 1945 sneuvelden. De meeste van deze mensen zijn omgekomen in de omgeving van Arnhem, tijdens de Slag om Arnhem. Van de graven zijn er 1678 van Britse, 8 van Nederlandse en 73 van Poolse soldaten.